Di tích Đình Cương – Nơi ghi dấu chiến công của quân dân khu V trong Kháng chiến chống Mỹ.

481

Núi Đình Cương nằm ở phía Nam huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi. Núi dài trên 2.000m tựa như bức trường thành bên dòng Sông Vệ, trải qua 3 xã: Hành Đức, Hành Phước và Hành Thiện (huyện Nghĩa Hành). Núi cao 287m so với mực nước biển. Dãy núi này không cao và kỳ vĩ như núi Kỳ Lân, Tai Bèo nhưng điều đặc biệt là nó có vị trí quân sự chiến lược quan trọng.

Địa hình núi Đình Cương vô cùng hiểm trở và phức tạp, với các nếp uốn, gãy của quá trình sơn tạo đã hình thành các điểm cao Đình Cương án ngữ huyết lộ Nghĩa Hành, Minh Long, kiểm soát được giao thương giữa huyện Minh Long với các huyện đồng bằng. Đồng thời ở phía Tây, núi Đình Cương kéo dài liên hoàn tới núi Bàn Cờ, đồi 68 (xã Hành Minh), núi Đầu Tượng, Hồng Bàng (Xã Long Sơn, huyện Minh Long). Từ những điểm quan trọng, thuận lợi trên, sau khi phá bỏ Hiệp định Giơ-ne-vơ, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đã dốc sức xây dựng trên núi Đình Cương một hệ thống phòng ngự gồm: công sự, đồn, bốt, hệ thống hầm, hào bao quanh dãy núi khá vững chắc với chiều dài 1.200m, rộng 300m, cùng với lực lượng chốt giữ lên tới một đại đội bảo an. Địa thế Đình Cương hết sức quan yếu về mặt quân sự. Do vậy Ngô Quang Trưởng – Tư lệnh Quân đoàn I ngụy đã tuyên bố: “Mất Đình Cương là mất Quảng Ngãi”.

Sau hiệp định Paris (tháng 1/1973), quân đội Sài Gòn liên tục vi phạm có hệ thống các điều khoản hiệp định, mở nhiều đợt phản kích “giành dân chiếm đất”, tăng cường không thám và dùng phi pháo bắn phá vào các địa bàn quan trọng, đặc biệt là các vùng hành lang, gây rất nhiều khó khăn cho công tác vận chuyển, tiếp tế và các hoạt động bình thường ở vùng kiểm soát của Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Quyết tâm đánh bại âm mưu bình định, lấn chiếm của đối phương, củng cố vững chắc và mở rộng vùng giải phóng, thực hiện nhiệm vụ chung của Khu ủy V, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các hoạt động cách mạng trong giai đoạn tiếp theo, Tỉnh ủy Quảng Ngãi đã chỉ đạo mở chiến dịch Xuân – Hè 1974 (từ 20/4 đến 20/6/1974), tiêu diệt một phần sinh lực địch, san bằng nhiều chốt điểm quân sự, thu hồi lại những vùng giải phóng bị lấn chiếm ở Tây Sơn Tịnh, Nghĩa Hành, Nam sông Vệ. Tháng 1.1974 Thường vụ Khu ủy Khu 5 họp Hội nghị mở rộng và quyết định chọn huyện Nghĩa Hành là một trong bốn hướng để mở chiến dịch Thu 1974. Quân khu 5 giao cho đồng chí Thiếu tướng Vương Tuấn Kiệt làm Tư lệnh chiến trường. Bộ Chỉ huy chiến trường đóng tại vùng núi Mễ Sơn (Hạnh Thiện – Nghĩa Hành). Mục đích chiến dịch Thu năm 1974 là nhằm nghi binh, kéo giãn lực lượng địch, tạo thuận lợi cho các chiến trường khác phát triển. Chiến dịch Thu 1974 được chia làm 4 bước:
– Bước 1: Diệt đồn Phú Lâm Tây.
– Bước 2: Diệt các chốt điểm Đình Cương, bàn Cờ, 68, chốt giữ tạo điều kiện tiêu diệt căn cứ điểm Minh Long.
– Bước 3: Diệt một số điểm chốt chủ yếu ở núi Bé – Hòn Bà (Hành Dũng – Nghĩa Hành).
– Bước 4: Tiêu diệt cụm cứ điểm Giá Vụt (huyện Ba Tơ)

Lực lượng chính của ta tham gia tấn công địch ở Tây Nam Nghĩa Hành lúc này là Lữ đoàn 52 gồm 4 Tiểu đoàn Bộ binh, 1 tiểu đoàn Đặc công, 3 tiểu đoàn Hỏa lực, 1 tiểu đoàn Thông tin, 1 đại đội Công Binh và 1 tiểu đoàn Vận tải. Lực lượng Tỉnh đội Quảng Ngãi cùng tham gia gồm có Tiểu đoàn 20 và Tiểu đoàn 7 cùng lực lượng bộ đội và nhân dân huyện Nghĩa Hành có nhiệm vụ hậu cần phía sau tiến hành làm đường, tải đạn. Yêu cầu của cuộc tiến công ở mặt trận Tây nam Nghĩa Hành là tiêu diệt lực lượng địch ở đồn Phú Lâm Tây (Hành Thiện – Nghĩa Hành), phá vỡ và đánh chiếm hệ thống phòng ngự của địch ở núi Đình Cương, tạo điều kiện thu hồi các vùng giải phóng cũ gồm các xã; Hành Tín, Hành Thiện, Hành Phước và Hành Dũng huyện Nghĩa Hành.

Theo kế hoạch, vào đêm 2/8 rạng sáng ngày 3/8/1974, quân ta hoàn thành việc di chuyển đội hình bộ binh, pháo binh vào chiếm lĩnh trận địa. Đúng 05 giờ 30 phút, quân ta đồng loạt nổ súng tấn công tiêu diệt đồn 118 đóng ở Phú Lâm Tây. 08 giờ 05 phút, ta chiếm hoàn toàn sở chỉ huy Tiểu đoàn 118 của địch. Trước sự tấn công của quân ta, quân địch đóng ở Gò Vườn (Minh Long) và điểm cao 252 hốt hoảng bỏ chạy. Địch bị tấn công bất ngờ nên chúng lúng túng, không kịp trở tay. Từ 08 giờ ngày 03.8, chúng dùng 6 chiếc máy bay A37 thả bom phản kích ở núi Đất, đến 10 giờ địch điều tiểu đoàn 137 Bảo an (địa phương quân) từ quận lỵ Nghĩa Hành vào triển khai ở cầu Dài, cao điểm 68 (Hành Minh) nhằm ứng cứu cho Đại đội 3 thuộc Tiểu đoàn 118 để giữ đồn bàn Cờ, đồn Đình Cương.

Trước tình hình đó, ta quyết tâm giành thế chủ động đánh chiếm căn cứ của địch ở núi Đình Cương, Bàn Cờ. Cuộc chiến giữa ta và địch diễn ra ác liệt, đến 16 giờ 45 phút ta đánh chiếm được đồn Bàn Cờ và diệt Đại đội 3 Tiểu đoàn 118 địch chốt giữ ở đây. Đến 19 giờ 30 phút ngày 03.8, quân ta làm chủ hoàn toàn trận địa từ Đình Cương, Bàn Cờ, Phú Lâm Tây đến cao điểm 252, 472 với 21 chốt điểm.

Mất tuyến phòng thủ núi Đình Cương, Bàn Cờ, Phú Lâm Tây, Đầu Tượng, địch vô cùng hốt hoảng, Chi khu quận lị Nghĩa Hành ở vào tình thế bị uy hiếp trực tiếp. Do đó, ngày 05.8, địch điều Trung đoàn 6 triển khai đội hình ở Kỳ Thọ, núi Võng (phía Bắc và Đông Đình Cương), ở Nam Mộ Đức và cao điểm 68, địch cho rằng phải nhanh chóng chiếm lại Đình Cương và Bàn Cờ, nếu để chậm sau 2, 3 ngày quân ta củng cố công sự chắc chắn thì khó đánh chiếm lại được.

Ngày 06.8, địch dùng Trung đoàn 6 bắt đầu đánh lên hòng tái chiếm Đình Cương. Tiểu đoàn 137 Bảo an từ đồn 68 đánh lên Bàn Cờ, Đầu Tượng, đồng thời chúng tập trung phi cơ thả bom thẳng vào chốt, pháo binh bắn với mật độ cao để hỗ trợ cho bộ binh đánh chiếm. Ngoài ra, địch còn dùng hỏa lực từ xe tăng bắn trực tiếp vào công sự của ta, chúng đánh suốt ngày đêm và chiếm được mỏm Đông núi Đình Cương, cách chốt Bàn Đá nẻ 300m. Đối phó lại, ta đưa lực lượng đánh mé sườn địch ở An Chỉ (Hành Phước) nhằm kéo mỏng lực lượng địch, tăng cường hỏa lực, vận động nhân dân mang tre, gỗ và huy động các lực lượng phía sau vác gỗ làm công sự, bố trí chông, mìn. Đêm 15.8, ta đánh bại đợt phản kích quy mô lớn của địch, loại khỏi vòng chiến đấu 229 tên, đánh thiệt hại nặng 2 đại đội địch, bắn rơi 2 máy bay, bắn cháy 1 xe tăng, phá hủy pháo 105 của địch, giữ vững được Đình Cương, Bàn Cờ và Đầu Tượng. Kết quả từ ngày 03.8 đến 16.8.1974, ta đánh 35 trận, loại khỏi vòng chiến đấu gần 500 tên địch, tiêu diệt 2 trận địa pháo, phá hủy 7 khẩu 105ly, bắn cháy 5 xe tăng, 2 xe ủi đất, bắn rơi 2 máy bay, đánh bại các đợt phản kích của địch, giữ vững được thế chiến trường.

Trong thế phối hợp tiến công, đúng 05 giờ 35 phút ngày 17.8.1974, ta triển khai đội hình tiến công địch ở Minh Long, 9 giờ hỏa lực từ các xe tăng đã phá vỡ các hệ thống phòng ngự, bảo vệ chi khu quận lỵ Minh Long. Bị ta tiêu diệt, địch điều Tiểu đoàn 137 Bảo an từ cao điểm 68 lên triển khai ở Hòn Bà nhằm đón tàn binh từ Minh Long chạy xuống Nghĩa Hành. Phối hợp chiến trường, đêm 16 rạng sáng ngày 17.8, Đại đội 2 thuộc Tiểu đoàn 7 Tỉnh đội Quảng Ngãi tấn công tiêu diệt chốt Hòa Vinh, tiêu diệt một trung đội Dân vệ. Địch liền điều một chi đoàn xe tăng từ Mộ Đức ra giải tỏa. Tiểu đoàn 7 triển khai đội hình chiến đấu bắn cháy 2 xe tăng địch làm chúng hoảng loạn bỏ chạy, kết thúc đợt tấn công lên Đình Cương. Để chiếm lại Minh Long, địch tập trung lực lượng xây dựng cứ điểm tại núi Hồng Bà. Nắm được âm mưu của địch, sáng ngày 25.8 ta nổ súng tấn công Hòn Bà, đến 10 giờ, ta làm chủ chốt Hòn Bà. Ngày 30.8 ta đánh và tiêu diệt chốt điểm 68 (Hành Minh), đồng thời đánh địch ở phía Đông căn cứ núi Đình Cương. Đến đây, ta hoàn toàn làm chủ núi Đình Cương.

Chiến thắng Đình Cương thể hiện ý chí quyết tâm của quân và dân ta trên địa bàn Quân khu 5. Đồng thời thể hiện tinh thần, ý chí cách mạng của quân và dân Quảng Ngãi trong việc đóng góp sức người, sức của phục vụ cho chiến dịch nói riêng và cho cuộc kháng chiến nói chung. Chiến thắng đã tạo ra một tiền đề quan trọng, một bàn đạp vững chắc cho phong trào đấu tranh giải phóng quê hương Quảng Ngãi và góp phần quan trọng trong việc giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Di tích chiến thắng Đình Cương, gồm các điểm chính: đồn Đình Cương, đồn 68 (xã Hành Minh), chốt Cây Đa ông Tướng (xã Hành Đức), chốt Triền Đá Én (xã Hành Phước), Hòn đá chồng (xã Hành Phước), chốt Bàn Đá Nẻ (xã Hành Phước) , đồn Phú Lâm Tây (xã Hành Thiện), đồn Bàn Cờ (xã Hành Thiện)… đã được Bộ Văn hóa Thông tin và Thể thao (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích Lịch sử cấp Quốc gia tại Quyết định số 43/ VH-QĐ ngày 7/1/1993. Những địa điểm gắn liền với những chiến công đã được khoanh vùng và bảo vệ để phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học và tham quan du lịch. Tại Trung tâm huyện Nghĩa Hành đã xây dựng tượng đài Chiến thắng Đình Cương để ghi dấu sự kiện chiến công oanh liệt trên quê hương Nghĩa Hành – Quảng Ngãi.

BÌNH LUẬN